Beton Metrajı Nasıl Çıkarılır? Projedeki m³ ile İrsaliyedeki m³'ü Karşılaştırmak

Beton, kaba inşaatın en pahalı ve geri dönüşü olmayan kalemlerinden biridir. Fazla sipariş edilen beton pompada kalır ya da atılır. Eksik sipariş ise dökümün ortasında durmak, yeni araç beklemek ve soğuk derz riski demektir. Bu yüzden beton metrajını doğru çıkarmak ve dökülen betonu irsaliyeyle kontrol etmek, hem maliyet hem kalite için önemlidir.

Beton metrajı nedir?

Beton metrajı, bir yapı elemanını doldurmak için gereken beton hacminin metreküp (m³) olarak hesaplanmasıdır. Hesap projedeki ölçülerle yapılır. Temel formül her eleman için aynıdır: en × boy × yükseklik.

Zorluk formülde değil, elemanların birbirine birleştiği yerlerdedir. Kolonun kirişe, kirişin döşemeye girdiği hacimler iki kez sayılırsa metraj şişer.

Elemanlara göre hesap

Temel

Radye temelde hesap basittir: temel alanı × temel kalınlığı. Sürekli ya da tekil temellerde her temel parçası ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.

Örnek: 20 m × 15 m bir radye temel, 80 cm kalınlıkta. 20 × 15 × 0,80 = 240 m³

Kolon

Kolon kesit alanı × kolonun net yüksekliği. Net yükseklik, döşeme ya da kiriş içinde kalan kısım düşülerek bulunur; o hacim döşemede ya da kirişte sayılacaktır.

Örnek: 40 cm × 60 cm kolon, kat yüksekliği 3,00 m, döşeme kalınlığı 15 cm. 0,40 × 0,60 × (3,00 − 0,15) = 0,684 m³ (bir kolon için)

Katta aynı ölçüde 18 kolon varsa: 0,684 × 18 = 12,31 m³

Kiriş

Kiriş genişliği × döşeme altında kalan kiriş yüksekliği × kolonlar arasındaki net açıklık. Kirişin döşeme içindeki kısmı döşemede sayılır, kolonla kesiştiği yer kolonda sayılmıştır.

Örnek: 30 cm × 60 cm kiriş, döşeme 15 cm, kolonlar arası net açıklık 4,60 m. 0,30 × (0,60 − 0,15) × 4,60 = 0,621 m³

Döşeme

Döşeme alanı × döşeme kalınlığı. Merdiven boşluğu, asansör boşluğu ve büyük şaftlar alandan düşülür.

Örnek: 300 m² döşeme, 12 m² merdiven ve asansör boşluğu, 15 cm kalınlık. (300 − 12) × 0,15 = 43,2 m³

Perde duvar

Perde uzunluğu × kalınlığı × net yüksekliği. Kapı ya da pencere boşluğu varsa düşülür.

Bir katın toplamı

Bir katın beton metrajı, o kattaki kolon, perde, kiriş ve döşeme hacimlerinin toplamıdır. Hesabı bir tabloda eleman eleman tutmak, sonradan kontrolü kolaylaştırır:

Eleman	Adet	Birim hacim (m³)	Toplam (m³)
Kolon 40×60	18	0,684	12,31
Kiriş 30×60	24	0,621	14,90
Döşeme	1	43,2	43,20
Kat toplamı			70,41

Sipariş ve fire payı

Sipariş verirken hesaplanan metrajın üzerine küçük bir pay eklenir. Pompada ve hortumda kalan beton, kalıptaki küçük ölçü farkları ve döküm sırasındaki kayıplar bu payı gerektirir. Payın ne kadar olacağı pompa tipine, döküm koşullarına ve ekibin tecrübesine göre değişir. Önemli olan, şantiyenin kendi geçmiş dökümlerinden bu payı ölçüp bilmesidir.

İrsaliye ile karşılaştırma

Hazır beton şantiyeye araçlarla gelir ve her aracın bir irsaliyesi vardır. İrsaliyede betonun sınıfı, miktarı (m³), çıkış saati ve araç plakası yazar.

Her dökümden sonra şu kontrol yapılmalıdır:

1. O dökümdeki tüm irsaliyelerdeki m³ toplanır.
2. Toplam, aynı elemanlar için hesaplanan metrajla karşılaştırılır.
3. Fark, şantiyenin normal fire payının üzerindeyse sebebi araştırılır.

Farkın olası sebepleri şunlardır:

• Kalıp ölçüleri projeden büyük: Kalıp birkaç santim geniş kurulmuşsa, büyük döşemelerde bu ciddi bir hacme dönüşür.
• Kalıp açılması: Döküm sırasında kalıbın esnemesi ya da açılması fazladan beton yutar.
• İrsaliye ile gelen miktar uyuşmuyor: Araçtaki gerçek miktar irsaliyedekinden az olabilir. Şüpheli durumlarda aracın dolum ve boşaltım süresi de kayıt altına alınabilir.
• Metraj hatası: Hesapta bir eleman unutulmuş ya da iki kez sayılmış olabilir.

Bu karşılaştırmayı her dökümde yapmak, sorunun hangi katta ve hangi elemanda başladığını gösterir. Ay sonunda toplu bakıldığında ise sebep bulunamaz.

Chantiye ile beton takibi

Chantiye'de her beton dökümünü irsaliyesiyle malzeme girişi olarak kaydedebilir, hangi blok ve kata döküldüğünü işaretleyebilirsiniz. Böylece projedeki metraj ile sahaya gelen beton yan yana durur. Günlük saha raporuna döküm saatini, hava durumunu ve fotoğrafları eklediğinizde, olası bir kalite sorunu için de eksiksiz bir kayıt oluşur.

Özet

• Beton metrajı en × boy × yükseklik ile hesaplanır. Asıl dikkat, elemanların kesiştiği hacimleri iki kez saymamaktır.
• Kolonda net yükseklik, kirişte döşeme altında kalan yükseklik kullanılır.
• Hesabı eleman eleman bir tabloda tutun.
• Her dökümden sonra irsaliye toplamını metrajla karşılaştırın ve farkın sebebini o gün arayın.