Kalıp Metrajı Nasıl Hesaplanır? Taşeron Hakedişinde En Çok Tartışılan m²

Kalıp, beton dökülene kadar ona şekil veren geçici yapıdır. Beton priz alıp yeterli dayanıma ulaştığında sökülür. Kalıp işçiliği genelde taşerona verilir ve metrekare (m²) üzerinden ödenir. Bu yüzden kalıp metrajı, kaba inşaatta müteahhit ile taşeron arasında en sık tartışılan hesaplardan biridir.

Kalıp metrajı neyi ölçer?

Kalıp metrajı, betonun kalıba temas ettiği yüzeylerin alanıdır. Betonun havaya ya da başka bir betona bakan yüzeyleri kalıp metrajına girmez.

Bu tek kural, hesaptaki çoğu soruyu cevaplar:

• Döşemenin üst yüzeyi açıktır, kalıp gerekmez.
• Kirişin döşemeyle birleştiği üst kısmı kalıp gerektirmez.
• Kolonun kirişe girdiği yerde kolon kalıbı biter.

Elemanlara göre hesap

Kolon

Kolonun dört yüzü kalıplanır. Hesap: kolon çevresi × net kalıp yüksekliği. Net yükseklik, kolonun üstüne gelen kiriş ya da döşemenin altına kadar olan yüksekliktir.

Örnek: 40 cm × 60 cm kolon, kat yüksekliği 3,00 m, üstündeki kiriş yüksekliği 60 cm. Çevre: 2 × (0,40 + 0,60) = 2,00 m Net yükseklik: 3,00 − 0,60 = 2,40 m Kalıp: 2,00 × 2,40 = 4,80 m² (bir kolon için)

Kiriş

Kirişin alt yüzü ve iki yan yüzü kalıplanır. Yan yüzlerde döşeme kalınlığı düşülür, çünkü o kısım döşeme kalıbıyla birleşir.

Örnek: 30 cm × 60 cm kiriş, döşeme 15 cm, kolonlar arası net açıklık 4,60 m. Alt yüz: 0,30 × 4,60 = 1,38 m² Yan yüzler: 2 × (0,60 − 0,15) × 4,60 = 4,14 m² Toplam: 5,52 m²

Kenar kirişlerde dış yan yüz döşemenin üstüne kadar kalıplanır, çünkü orada döşeme yoktur. Bu fark, hesapta sık unutulan bir noktadır.

Döşeme

Döşemenin alt yüzü kalıplanır. Hesap: döşeme alanı − kirişlerin alt yüz alanı − boşluklar. Kiriş alt yüzleri kiriş kalıbında sayılmıştır. Döşemenin dış kenarı da (döşeme kalınlığı × çevre) kenar kalıbı olarak eklenir.

Perde duvar

Perdenin iki yüzü kalıplanır: 2 × uzunluk × net yükseklik. Uçlarda perde kalınlığı kadar alın kalıbı eklenir, boşluklar düşülür.

Temel

Radye temelde yalnızca kenarlar kalıplanır: temel çevresi × temel kalınlığı. Temelin altı zemine ya da grobetona oturduğu için kalıp gerekmez.

Anlaşmazlıkların çıktığı yerler

Kalıp metrajında müteahhit ile taşeron arasındaki farkların çoğu şu noktalardan gelir:

• Kesişimler: Kolonun kirişe, kirişin döşemeye birleştiği yerlerin iki kez sayılması.
• Kenar kirişler: Dış yüzün döşeme üstüne kadar mı, kiriş yüksekliği kadar mı sayılacağı.
• Boşluklar: Küçük şaft ve boşlukların düşülüp düşülmeyeceği. Bazı sözleşmelerde belli bir alanın altındaki boşluklar düşülmez; bunun baştan yazılması gerekir.
• Özel kalıplar: Merdiven, konsol, eğrisel ya da eğimli elemanların aynı birim fiyattan mı, ayrı fiyattan mı ödeneceği.
• Söküp yeniden kurma: Hatalı kurulan ve kontrolden geçmeyen kalıbın tekrar kurulmasının kimin maliyetinde olduğu.

Bu konuların hepsinin sözleşmede ya da sözleşmeye ekli bir metraj esasları sayfasında baştan yazılması, ay sonundaki tartışmanın büyük kısmını önler.

Pratik öneriler

• Kat bazında hesaplayın: Kalıp genelde kat kat kurulur ve ödenir. Metrajı da kat kat tutmak, hakedişi kontrol etmeyi kolaylaştırır.
• Projeden çıkarın, sahada kontrol edin: Metraj projeden hesaplanır. Ancak sahada projeden farklı uygulanan bir eleman varsa, bu fark o gün not edilmelidir.
• Fotoğraflayın: Kalıp beton dökülünce görünmez olur. Döküm öncesi kurulu kalıbın fotoğrafı, sonradan çıkan tartışmalarda tek kanıttır.

Chantiye ile kalıp hakedişi

Chantiye'de taşeronun kat bazındaki kalıp metrajını girdiğinizde tutar birim fiyatla kendiliğinden hesaplanır ve önceki dönemlerin üzerine kümülatif olarak eklenir. Döküm öncesi kalıp fotoğrafları saha raporuyla aynı kata bağlı durduğu için, hakediş onayında hangi metrajın neye dayandığı görülebilir.

Özet

• Kalıp metrajı, betonun kalıba temas ettiği yüzeylerin alanıdır.
• Kolonda çevre × net yükseklik, kirişte alt yüz + iki yan yüz, döşemede alt yüz alanı hesaplanır.
• Kesişimler, kenar kirişler ve boşluklar en sık anlaşmazlık konusudur.
• Metraj esaslarını sözleşmeye yazın ve döküm öncesi kalıbı fotoğraflayın.